Je hebt twee lijsten: één met artikelnummers en prijzen, en één met bestellingen. Hoe krijg je de juiste prijs bij de juiste bestelling, zonder duizend keer te zoeken en plakken? Daar is verticaal zoeken voor. In dit artikel leggen we VERT.ZOEKEN uit, laten we zien waar het meestal misgaat, en introduceren we de opvolger X.ZOEKEN — die een stuk minder gedoe geeft.
Wat doet VERT.ZOEKEN precies?
VERT.ZOEKEN (in het Engels: VLOOKUP) zoekt een waarde in de eerste kolom van een tabel, en geeft de waarde terug die daar een aantal kolommen naast staat. De formule heeft vier onderdelen:
=VERT.ZOEKEN(zoekwaarde; tabelmatrix; kolomindex; benaderen)- zoekwaarde — wat je zoekt, bijvoorbeeld het artikelnummer in cel A2.
- tabelmatrix — het gebied waarin gezocht wordt. De zoekwaarde moet in de eerste kolom daarvan staan.
- kolomindex — het hoeveelste kolomnummer binnen dat gebied je terug wilt krijgen. Niet de kolomletter, maar een volgnummer.
- benaderen — vul hier ONWAAR in. Altijd. Hierover zo meer.
Een praktisch voorbeeld: staat je prijslijst op het tabblad Artikelen in kolommen A tot en met D, en wil je de prijs uit kolom C, dan wordt het:
=VERT.ZOEKEN(A2; Artikelen!$A$2:$D$500; 3; ONWAAR)De vier fouten die iedereen maakt
1. Het laatste argument vergeten
Laat je het vierde argument weg, dan gaat Excel uit van WAAR: bij benadering zoeken. Excel pakt dan de dichtstbijzijnde lagere waarde — en geeft dus stilletjes een verkeerd antwoord in plaats van een foutmelding. Dat is de gevaarlijkste fout in dit rijtje, want je ziet hem niet. Vul dus altijd ONWAAR in (of 0, dat mag ook).
2. Het bereik verschuift bij doortrekken
Trek je de formule naar beneden, dan schuift A2:D500 mee naar A3:D501, en zo verder. Onderaan je lijst mis je dan rijen. Zet daarom dollartekens in de tabelmatrix. Snel doen? Selecteer het bereik in de formulebalk en druk op F4.
3. Een foutmelding terwijl de waarde er wél staat
Meestal komt dit door een verschil dat je niet ziet: een spatie aan het eind, of een getal dat als tekst is opgeslagen (te herkennen aan het groene driehoekje linksboven in de cel). Gebruik SPATIES.WISSEN om spaties weg te halen, en zet tekstgetallen om via Gegevens → Tekst naar kolommen → Voltooien.
4. Je zoekwaarde staat niet in de eerste kolom
VERT.ZOEKEN kan alleen naar rechts kijken. Staat het artikelnummer in kolom C en wil je iets uit kolom A, dan lukt het niet. Vroeger loste je dat op met een combinatie van INDEX en VERGELIJKEN. Tegenwoordig is er een betere oplossing.
X.ZOEKEN: de opvolger die alles makkelijker maakt
In Microsoft 365 en Excel 2021 zit X.ZOEKEN (XLOOKUP). Die werkt met bereiken in plaats van kolomnummers, en kan wél naar links kijken:
=X.ZOEKEN(A2; Artikelen!$A$2:$A$500; Artikelen!$C$2:$C$500; "Niet gevonden")Je geeft achtereenvolgens op: wat je zoekt, waar je zoekt, wat je terug wilt, en optioneel wat er moet staan als er niets gevonden wordt. Drie voordelen tegenover VERT.ZOEKEN:
- Geen kolomnummers tellen — en dus geen kapotte formules als iemand een kolom invoegt.
- Standaard exact zoeken. Je kunt de fout uit punt 1 hierboven niet meer maken.
- Een nette foutmelding ingebouwd, zonder omweg via ALS.FOUT.
Heb je een oudere Excel, of deel je het bestand met collega’s die dat hebben? Dan blijft VERT.ZOEKEN de veilige keuze — X.ZOEKEN geeft in oudere versies een foutmelding.
Foutmeldingen netjes opvangen
Een werkblad vol foutmeldingen leest niet prettig, en rekent ook niet door: een som over een kolom met fouten geeft zelf ook een fout. Vang ze op:
=ALS.FOUT(VERT.ZOEKEN(A2; Artikelen!$A$2:$D$500; 3; ONWAAR); 0)Eén waarschuwing: doe dit pas als je zeker weet dat de fouten terecht zijn. Anders verstop je met ALS.FOUT precies de signalen die je nodig hebt om je data op te schonen.
Veelgestelde vragen
Hoe heet verticaal zoeken in het Engels?
VLOOKUP. En horizontaal zoeken heet HLOOKUP, in het Nederlands HORIZ.ZOEKEN. Let op dat een Engelstalige Excel komma’s gebruikt als scheidingsteken in plaats van puntkomma’s.
Kan ik zoeken in een ander bestand?
Ja, maar het bronbestand moet open staan om de waarden te verversen, en de koppeling breekt zodra iemand het bestand verplaatst. Voor iets dat blijft draaien is het beter om de data met Power Query op te halen.
Hoe zoek ik op twee voorwaarden tegelijk?
Met X.ZOEKEN kun je de zoekbereiken aan elkaar plakken met het ampersand-teken. Een alternatief is een hulpkolom maken waarin je de twee velden samenvoegt, en daarop zoeken — minder elegant, maar wel makkelijker uit te leggen aan de volgende die je bestand opent.
Verder met Excel
Zoekfuncties komen zelden alleen: met de ALS-functie laat je Excel per regel een keuze maken, en met een draaitabel vat je de opgehaalde gegevens samen tot een overzicht.
Zoekfuncties zijn het moment waarop Excel van “digitaal ruitjespapier” verandert in een echt hulpmiddel. In het leerpakket Excel 365 van beginner tot pro oefen je met zoekfuncties, draaitabellen en formules aan de hand van echte bestanden, in je eigen tempo en met een certificaat na afloop.